Water Management in Prehistoric Crete:
The case of Choiromandres, Zakros

This case study was originally prepared during HYDRIA - Phase I (2008-2009) with the support of the UNESCO Participation Program and the EU Core funding of MIO-ECSDE. 

The case has been updated in 2011. 


General Editor: Dr. Stella Chryssoulaki, archaeologist

Text: Christina Katsavou, archaeologist

Photo digital evaluation: Spilios Pistas, graphic designer



The present text was widely based on studies conducted by Dr. Leonidas Vokotopoulos & Alessandro Felici, archaeologists, and Dr. Gerhard Plath, Dipl. Ing. Architekt.  

We would like to express our thanks to the Institute for Aegean Prehistory (INSTAP) and to the INSTAP Study Center for East Crete, for their financial support and technical assistance. Thanks are also due to the Psychas Foundation for its financial support in past years.

We would also like to express our special thanks to MIO-ECSDE and its president, Prof. M. Scoullos, for the kind invitation to participate in the “HYDRIA” Project; to Ms. Iro Alampei, member of the MIO-ECSDE staff, in charge of the “HYDRIA” Project; finally, to the webdesign teams makebelieve design & consulting and Minimatik, visual + interactive communication. Without their help, this website would not have been possible. 



Minoan dams, check-dams & agricultural terraces

Betancourt, P.P., C. Davaras & R. Hope Simpson 2005. Pseira IX. The Archaeological Survey of Pseira Island. Part 2. The Intensive Surface Survey. Philadelphia. (pp. 22-29, 134-154, 168-175, 237-240, 251-262, 287-292)

Bevan, A. 2002. The Rural Landscape of Neopalatial Kythera: A GIS Perspective. JMA 15, 217-255.

Clark, J.A. 2004. Soils and Land Use at Pseira. In P.P. Betancourt, C. Davaras & R. Hope-Simpson (eds.), Pseira VIII. The Archaeological Survey of Pseira Island. Part 1, 27-54. Philadelphia. (pp. 232-238)

Haggis, D.C. 1992. The Kavousi - Thriphti survey: An Analysis of Settlement Patterns in an Area of Eastern Crete in the Bronze Age and Early Iron Age. Ph.D. Diss., University of Minnesota. (pp. 82-87)

Haggis, D.C. 2005. Kavousi I. The Archaeological Survey of the Kavousi Region. Prehistory monographs 16. Philadelphia. (pp. 16-18)

Harfouche, R. 2007. Histoire des paysages méditerranéens terrassés : aménagements et agriculture. BAR-IS 1634. Oxford. (pp. 150-153)

Hayden, B. & H. Dierckx, G.W.M. Harrison, J. Moody, G. Postma, O. Rackham, A.B. Stallsmith. 2004. Reports on the Vrokastro Area, Eastern Crete. Volume 2: The Settlement History of the Vrokastro Area and Related Studies. Philadelphia. (pp. 98, 117, 345)

Hope-Simpson, R. & P.P. Betancourt. 1990. Intensive Survey of Pseira Island, Crete. AJA 94, 322-323.

Hope-Simpson, R & P.P. Betancourt, P.J. Callaghan, D.K. Harlan, J.W. Hayes, J.W. Shaw, M.C. Shaw, L.V. Watrous 1995. The Archaeological Survey of the Kommos Area. In J.W. Shaw & M.C. Shaw (eds.), Kommos I. The Kommos Region and Houses of the Minoan Town. Part 1. The Kommos Region, Ecology, and Minoan Industries, 325-402. Princeton. (pp. 374-375, 396)

Soles, J.S. 2003. Mochlos IA. Period III. Neopalatial Settlement on the Coast: The Artisans' Quarter and the Farmhouse at Chalinomouri. The Sites. Prehistory monographs 7. Philadelphia. (pp. 103-104, 123-124)

Watrous, L.V., H. Blitzer, D. Haggis & E. Zangger 2000. Economy and Society in the Gournia Region of Crete. A preliminary report on the 1992-1994 Field Seasons of the Gournia project. Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος Α3, 471-483. Herakleion. (p. 476)

Watrous, L.V., D. Xatzi-Vallianou, K. Pope, N. Mourtzas, J. Shay, C.T. Shay, J. Bennet, D. Tsoungarakis, E. Angelomati-Tsoungarakis, C. Vallianos & H. Blitzer 1993. A Survey of the Western Mesara Plain in Crete: Preliminary Reports of the 1984, 1986 and 1987 Field Seasons. Hesperia 62, 191-248. (pp. 199, 204)

Landscape of Crete

Moody, J.A. 1997. The Cretan Environment: Abused or Just Misunderstood? In P.N. Kardulias & M.T. Shutes (eds.), Aegean Strategies. Studies of Culture and Environment on the European Fringe, 61-77. Lanham.

Rackham, O. & J. Moody 1996. The Making of the Cretan Landscape. Manchester & New York.

Minoan Roads” Research Project

 A. Archaeological Reports

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki, J. Venieri & S. Voutsaki 1988. Δρόμος ΥΜ ΙΙΙ νεκροταφείου Αρμένων, Ερευνητικό Πρόγραμμα Μινωικών Δρόμων. Κρητική Εστία 2. Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1987, 297 & 342-343.

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki, S. Voutsaki & Y. Venieri 1989-1990. Ερευνητικό Πρόγραμμα Μινωικών Δρόμων. Κρητική Εστία 3. Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1988, 299-300.

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki, M. Avgouli & Y. Venieri 1992-1993. Ερευνητικό Πρόγραμμα "Μινωικοί Δρόμοι". Κρητική Εστία 4. Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1989-1991, 306-319.

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki & L. Vokotopoulos 1994-1996. Ερευνητικό Πρόγραμμα "Μινωικοί Δρόμοι". Κρητική Εστία 5. Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1992-1994, 359-366.

Chryssoulaki, S. 1998. Ερευνητικό πρόγραμμα «Μινωικοί Δρόμοι». ΕΥΠΠΟ 1 (1997), 141-142.

Chryssoulaki, S. 1999. Ερευνητικό πρόγραμμα «Μινωικοί Δρόμοι». ΕΥΠΠΟ 2 (1998), 163-165.

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki, L. Vokotopoulos & A. Sfyroera 1999. Ερευνητικό Πρόγραμμα "Μινωικοί Δρόμοι". Κρητική Εστία 7. Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1995-1997, 317-326.

Chryssoulaki, S. 2000. Ερευνητικό Πρόγραμμα «Μινωικοί Δρόμοι». ΕΥΠΠΟ 3 (1999), 179-181.

Chryssoulaki, S. 2000. Ερευνητικό πρόγραμμα «Μινωικοί Δρόμοι». ArchDelt 50 (1995) Chr., 758-760.

Chryssoulaki, S. 2001. Ερευνητικό πρόγραμμα «Μινωικοί Δρόμοι». ArchDelt 51 (1996) Chr., 660-661.

Chryssoulaki, S. 2003. Ερευνητικό πρόγραμμα «Μινωικοί Δρόμοι». ArchDelt 52 (1997) Chr., 1051-1052.

Chryssoulaki, S. 2004. Ερευνητικό πρόγραμμα «Μινωικοί Δρόμοι». ArchDelt 53 (1998) Chr., 882-883.

B. Studies

Chryssoulaki, S. 1990. L’urbanisme minoen. Le réseau routier urbain. In P. Darcque & R. Treuil (eds.), L’habitat égéen préhistorique. BCH Suppl. 19, 371-380. Paris.

Chryssoulaki, S. 1996. Εργαστήρια στην περιοχή της Ζάκρου. In E. Gavrilaki (ed.), Κεραμικά εργαστήρια στην Κρήτη από την αρχαιότητα ως σήμερα, 13-24. Rethymnon.

Chryssoulaki, S. 1999. Minoan Roads and Guard Houses - War Regained. In R. Laffineur (ed.), Polemos. Le contexte guerrier en Égée à l’Âge du Bronze. Aegaeum 19, 75-83. Liège.

Chryssoulaki, S. 2000. Εργαστηριακές εγκαταστάσεις στην περιοχή της Ζάκρου. Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος Α3, 581-597. Herakleion.

Chryssoulaki, S. 2003. Λιμενικές εγκαταστάσεις στην Κρήτη της Εποχής του Χαλκού. Τα δύσκολα αραξοβόλια μιας ναυτικής δύναμης. In Κ.Ι. Moutzouris (ed.), Τρίτο Πανελλήνιο Συνέδριο Λιμενικών Έργων. Αθήνα, 24-27 Νοεμβρίου 2003. Εισηγήσεις, 373-379. Athens.

Chryssoulaki, S. 2005. The Imaginary Navy of Minoan Crete: Rocky Coasts and Probable Harbours. In R. Laffineur & E. Greco (eds.), Emporia. Aegeans in the Central and Eastern Mediterranean. Aegaeum 25, 77-89. Liège.

Chryssoulaki, S. & L. Vokotopoulos 1993. Το αρχαιολογικό τοπίο ενός ανακτόρου. Η έρευνα επιφανείας στην περιοχή του μινωικού ανακτόρου Ζάκρου Σητείας. Αρχαιολογία 49, 70-78.

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki, S. Voutsaki & Y. Venieri 1989. Les routes minoennes: rapport préliminaire. Défense de la circulation ou circulation de la défense? BCH 113, 43-75.

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki & L. Kyriopoulou 1990. Ο δρόμος στη Μινωική Κρήτη. Πεπραγμένα ΣΤ' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος Α2, 403-414. Chania.

Tzedakis, Y., S. Chryssoulaki, Y. Venieri & M. Avgouli 1990. Les routes minoennes: le poste de Χοιρόμανδρες et le contrôle des communications. BCH 114, 43-65.

Vokotopoulos, L. 1997-1998. Κάτω Κάστελλας, Λενικά. Δύο οχυρές θέσεις στο φαράγγι της Ζάκρου. Κρητική Εστία 6, 237-270.

Vokotopoulos, L. 2000. Οχυρές θέσεις της Τελικής Νεολιθικής και Πρωτομινωικής Ι στην περιοχή της Ζάκρου. Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος Α1, 129-146. Herakleion.

Vokotopoulos, L. 2006. Το κτηριακό συγκρότημα του «Φυλακίου της θάλασσας» στις Καρούμες Σητείας. Πεπραγμένα Θ' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος Α1, 347-363. Herakleion.

Vokotopoulos, L. 2007. Το κτηριακό συγκρότημα του Φυλακίου της Θάλασσας στον όρμο Καρούμες και η περιοχή του. Ο χαρακτήρας της κατοίκησης στην ύπαιθρο της Ανατολικής Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική εποχή. Ph.D. Diss., Aristotle University of Thessaloniki.

Vokotopoulos, L. forthcoming. A View of the Neopalatial Countryside: Settlement and Social Organization in the Area of Karoumes, Eastern Crete. In N. Vogeikoff-Brogan & K. Glowacki (eds.), ΣΤΕΓΑ: The Archaeology of Houses and Households in Ancient Crete from the Neolithic to the Roman Period. Hesperia Supplement 44.

Vokotopoulos, L. forthcoming. Between Palaikastro and Zakros: The pottery from the final Neopalatial horizon of the Sea Guard-House, Karoumes. In E. Hallager & T.M. Brogan (eds.), LM IB pottery. Examining new evidence for relative chronology and regional differences. Proceedings and Monographs of the Danish Institute at Athens.



AJA                 American Journal of Archaeology

ArchDelt         Αρχαιολογικόν Δελτίον

BAR-IS           British Archaeological Reports, International Series

BCH                Bulletin de correspondence hellénique

ΕΥΠΠΟ          Το Έργο του Υπουργείου Πολιτισμού στον Τομέα της Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Hesperia          Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens

JMA                Journal of Mediterranean Archaeology


A few words on the “Minoan Roads” Project

“Minoan Roads” is a research project conducted under the Directorate of Prehistoric and Classical Antiquities of the General Directorate of Antiquitiesand Cultural Heritage of the Hellenic Ministry of Culture and Tourism.

The “Minoan Roads” Research Project aims to investigate the overland communications in Bronze Age Crete, comprising the detection, recording and studying of the natural communication axes and the ancient built roads, as well as of the sites relating to them. The Project also aims at establishing the patterns of settlement and the character of habitation in the rural hinterland of Crete.

Having started from 1985, the Minoan Roads Project focuses its research on the easternmost part of Crete (Prefecture of Lasithi), conducting both surface survey and excavation at selected sites. Fieldwork has also been carried out in other regions of the island.

Director of the Project is Dr. Stella Chryssoulaki, archaeologist, Head of the Educational Programs and Communications Department of the Directorate of Museums, Exhibitions and Educational Programs of the Hellenic Ministry of Culture and Tourism. Dr. Leonidas Vokotopoulos, archaeologist, is in charge of the surface survey and is studying the finds from the excavated sites.


“Minoan Roads” Research Project

Contacts of the “Minoan Roads” Research Project:
9, Prytaneiou str., 105 56, Athens, GREECE
T: +30 2103251787, F: +30 2103310474